İşitme Kaybı ve Demans

Yaşlanmayla birlikte bilişsel süreçlerde nitel ve nicel bazı değişiklikler meydana gelir. Sağlıklı yaşlanmada bilişsel işlevlerdeki bu azalma, bellekte ve bilgi işleme hızında hafif değişikliklerle kendini gösterir; bu değişiklikler ilerleyici değildir ve günlük işlevler açısından önemsizdir (Geldmacher ve Whitehouse, 1997). Demans ise bu tablodan farklıdır ve yaşlı bireylerle sık çalışan işitme sağlığı profesyonellerinin de yakından tanıması gereken bir sendromdur.

Demans Nedir?

Demans; bellek bozukluğu ve zihinsel işlevlerdeki azalmaya davranış ve kişilikteki değişikliklerin eşlik ettiği, psikososyal performansta bozulma ile sonuçlanan bir sendromu ifade eder. Bellek ve benzeri zihinsel yeteneklerin bozukluğu ile seyreden hastalıkların hepsine verilen genel isimdir. Sinsi başlar; yavaş ve ilerleyici bir klinik seyir gösterir (Berrios, 1989). Bu hastalıkların hepsi beyinde birtakım değişikliklere neden olarak hastalığa özgü bulguları ortaya çıkarır.

Demans, tüm dünyada yaşlı popülasyon için büyük bir sağlık sorunu olarak görülmektedir. Demans prevalansı 65 yaşındaki kişilerde %1,5 olarak tahmin edilmekte; artan yaşla birlikte yükselerek 85 yaş ve üzeri kişilerde %22 seviyelerine ulaşmaktadır (Hill ve ark., 2009).

DSM-V'e Göre Demans Türleri

Amerikan Psikiyatri Birliği'nin Mental Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı'na (DSM-V) göre demans şu şekilde sınıflandırılır (McKhan ve ark., 2011):

• Alzheimer Hastalığı
• Lewy Cisimcikli Demans
• Frontotemporal Lobar Dejenerasyon
• Vasküler Demans
• Parkinson Hastalığı
• Huntington Hastalığı
• Travmatik Beyin Sarsıntısı
• Madde ve İlaç Kullanımına Bağlı Demans
• HIV Enfeksiyonuna Bağlı Demans
• Prion Hastalığına Bağlı Demans
• Diğer Medikal Hastalıklara Bağlı Demans
• Çoklu Etiyolojilere Bağlı Demans

Demans Tanısında Aranan Bulgular

Demans hastalıkları çok farklı belirtilerle başlayabilir; ilerleyen dönemlerde ise hastalıklar arasında birbirine benzer belirti ve bulgular görülebilir. Bir hastaya demans hastalıklarından birinin tanısını koyabilmek için aşağıdaki hastalığa özgü bulgulardan en az iki tanesinin hastada bulunması koşulu vardır:

• Bellek bozukluğu
• Lisan (konuşma) bozukluğu
• Dikkat bozukluğu
• Bir duruma veya konuya karar verme güçlüğü
• Görsel algı bozukluğu

Bellek bozukluğu olarak en sık görülen tip, en son öğrenilen ve yaşanılan bilgilerin hatırlanamaması olarak tanımlanan yakın bellek kusurudur. Kişi; akşam yediklerini, günün tarihini, alışverişte verdiği paranın üstünü almayı, randevularını, yemeğin altını kapatmayı veya kapının üzerindeki anahtarı çıkarmayı unutur.

Demans Evreleri ve Belirtileri: Reisberg Ölçeği

Demans evreleri, beyindeki fiziksel değişimleri kapsadığı için genellikle fark edilebilir belirtilerden çok daha önce başlar. Birçok sağlık kuruluşu demansı, New York Üniversitesi'nden Dr. Barry Reisberg tarafından geliştirilen Yedi Evreli Reisberg Ölçeği'ni kullanarak tanımlar.

Evre 1: Bilişsel Bozukluk Yok

Ölçeğin en düşük evresinde normal zihinsel işlev söz konusudur; bilişsel bozukluk yoktur. Hafıza kaybı, davranışsal problemler veya diğer değişimleri gösteren işaret ve belirtiler demans başlangıcıyla ilişkilendirilmez.

Evre 2: Çok Hafif Bilişsel Bozukluk

"Anahtarlarımı nereye koydum?", "O adamın adı neydi?" gibi unutkanlıklar bu evrenin tipik örnekleridir. Alzheimer Araştırma Vakfı Fisher Merkezi'ne göre 65 yaş üzeri nüfusun en az yarısı yaş kaynaklı unutkanlık yaşadığını bildirmektedir. Bakım verenler veya tıbbi görevliler bu hafif bozuklukları fark edemeyebilir; ölçeğin evrelerinden biri olmasına rağmen bu tablo gerçek bir demans evresi olarak değerlendirilmeyebilir.

Evre 3: Hafif Bilişsel Bozukluk

Hafıza ve bilişsel problemler kişinin çevresi ve tıbbi personel tarafından fark edilmeye başladığında hafif bilişsel bozukluktan söz edilebilir. Hafif bilişsel zayıflama, demansın gelecekte daha şiddetli evrelerinin yaşanacağının habercisi olabildiği için bu evrenin belirtilerini fark edebilmek, hastanın yaşadığı stresi hafifletmesi açısından önemlidir. Bu evre genellikle günlük işlevselliği önemli ölçüde etkilemese de bazı yaygın belirtiler içerir:

• İş performansının bozulması
• Hafıza kaybı ve unutkanlık
• Sözel tekrarlar
• Konsantrasyon ve organizasyon bozukluğu
• Kompleks işlerde ve problem çözümünde zorluk
• Araba kullanmada zorluk

Evre 4: Orta Derece Bilişsel Bozukluk

Bu noktada kişide demansı gösteren görünür bilişsel bozukluklar vardır. Önceki evrelerde belirtilen semptomların kötüleşmesinin yanı sıra bakım verenler şu belirtilere de dikkat etmelidir:

• Sosyal geri çekilme
• Karamsarlık, huysuzluk
• Yanıt vermeme
• Zihinsel keskinlikte azalma
• Rutin işlerde zorlanma
• Belirtileri reddetme

Evre 5: Orta Derece Şiddetli Bilişsel Bozukluk

Beşinci evre, birçok hekimin orta dereceli demansın başlangıcı olarak gösterdiği evredir. Bu noktada kişi giyinme veya duş alma gibi günlük aktivitelerini artık yardımsız gerçekleştirememektedir. Bu evrede açığa çıkan diğer belirtiler şunlardır:

• Kişisel detaylar ve güncel olaylar dahil olmak üzere belirgin hafıza kaybı
• Karıştırma ve unutkanlık
• Zihinsel keskinlikte ve problem çözmede daha fazla azalma

Evre 6: Şiddetli Bilişsel Bozukluk

Bu evre; giyinme, yemek yeme, tuvaleti kullanma ve diğer kişisel bakım gibi günlük aktivitelerde bir bakıcının desteğini almakla karakterizedir. Daha ileri düzey belirtiler arasında uyumada zorluk, idrarını tutamama, paranoya veya hayal görme gibi değişimler, anksiyete, belirgin hafıza kaybı ve çevresindekileri tanıyamama yer alır.

Evre 7: Çok Şiddetli Bilişsel Bozukluk

Şiddetli Alzheimer belirtileri olan hastalar veya uzun dönem demans yaşayan kişiler kendilerine bakamaz; iletişim ve motor bozuklukları yaşarlar. Yardım almadan konuşma, yürüme veya gülümseme yeteneklerini kaybedebilirler.

İleri Evre Demansta Eşlik Eden Tıbbi Sorunlar

Ciddi demansı olan kişilerde; enfeksiyon, bronkopnömoni, dehidratasyon, epilepsi, düşmeler, malnütrisyon ve kaşeksi gibi tıbbi durumlarla çok sık karşılaşılmaktadır (Heun ve ark., 2013).